´Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg´

De jeugdgezondheidszorg is bij uitstek de plaats waar vroegtijdig gesignaleerd kan worden dat kinderen relatief achterlopen wat betreft hun taal- en spraakontwikkeling. Er is op dit moment geen uniforme werkwijze. In de jeugdgezondheidszorg wordt gebruik gemaakt van verschillende instrumenten om taalachterstanden bij kinderen van 0 tot 6 jaar op te sporen. Uit onderzoek van TNO Kwaliteit van Leven (van der Ploeg et al. 2007) blijkt dat deze instrumenten nog niet voldoende gevalideerd zijn. In onderliggend document wordt aangegeven op welke wijze taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg gesignaleerd kunnen worden totdat een gevalideerde methode beschikbaar is of een methode waarover consensus bestaat.

Tijdig signaleren van taalontwikkelingsstoornissen is van cruciaal belang. Taal speelt een grote rol bij het organiseren van waarnemingen, bij het richten van gedachten, bij het controleren van handelingen, bij het helpen onthouden en bij het omzetten van emoties (van der Ploeg et al. 2007). Daarnaast is bekend dat vroege verstoringen van de taalontwikkeling voorlopers kunnen zijn van latere taal- en leerstoornissen. Verder heeft een achterstand in de taalontwikkeling daadwerkelijke gevolgen voor het gedrag en de kwaliteit van het leven van het kind (van Agt et al. 2005). Het is een groot probleem: naar schatting 5 procent van alle peuters en kleuters in Nederland heeft problemen met hun taal (Reep-van den Bergh et al. 1998).

TNO Kwaliteit van Leven is in het rapport ‘Screening op taalachterstanden en spraakstoornissen bij kinderen van 1 tot 6 jaar door de jeugdgezondheidszorg’ (van der Ploeg et al. 2007) kritisch ten opzichte van bestaande methoden en instrumenten om taalachterstanden op te sporen. Bij een formele screening wordt op uitsluitend op basis van een testuitslag vastgesteld of nader diagnostisch onderzoek nodig is. TNO concludeert ten eerste dat er onvoldoende duidelijkheid is over de effectiviteit van spraaktaalscreening om het instellen van een dergelijke formele screening bij jonge kinderen te rechtvaardigen. Ten tweede zijn er te weinig gegevens beschikbaar over de sensitiviteit en specificiteit van signaleringsinstrumenten. Ten derde constateert TNO dat er slechts beperkte uniformiteit is in de wijze waarop signalering van taalachterstanden in de praktijk plaatsvindt. Ook wordt in het rapport aangegeven dat de bestaande instrumenten beperkt zijn. Alle onderzochte screeningsinstrumenten, behalve de tweetalige Lexiconlijsten, zijn ontwikkeld met het doel taalachterstand bij kinderen in het Nederlands als eerste taal op te sporen. De oorzaak van de taalachterstand, bijvoorbeeld of kinderen een taalontwikkelingsstoornis hebben of te weinig Nederlands aangeboden krijgen (de zogeheten blootstellingsachterstand), kan bij geen van de onderzochte instrumenten worden onderscheiden.

Gezien bovenstaande stand van de wetenschap heeft de directeur Publieke Gezondheid van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het RIVM/Centrum Jeugdgezondheid opdracht gegeven een standpunt te formuleren over de wijze waarop de jeugdgezondheidszorg eventuele taalachterstanden op uniforme wijze signaleert. Tevens is gevraagd onderzoek in gang te zetten zodat te zijner tijd een effectief bewezen methode kan worden ingezet.

Heeft u vragen?

Op bvekennis.nl vindt u snel en eenvoudig kennis over beroepsonderwijs en volwasseneneducatie (bve). Naast onderzoeksrapporten vindt u hier onder andere beleids- en visiedocumenten en links naar relevante sites. Bvekennis.nl is een dienst van het Expertisecentrum Beroepsonderwijs (Ecbo).

Bvekennis.nl bevat informatiebronnen en publicaties over de bve-sector, van onderzoeksrapporten tot beleidsnota’s. Deze verzameling wordt doorlopend aangevuld met nieuwe documenten, afkomstig uit binnen- én buitenland.

Meer weten?

Bij het samenstellen van de kennisbank zijn wij zeer zorgvuldig te werk gegaan wat betreft bronvermelding en gebruik van documenten. Mocht u eigenaar zijn van het hier genoemde document en vragen hebben over onze aanpak. Neem dan contact met ons op.